Waarheid
21 mei 2012
Een woord dat veelgebruikt wordt en dat ik laatst in een boek over Socrates, Jezus en Boeddha tegenkwam. De zoektocht naar de waarheid komt bij alle drie filosofieën voor, en het is een centraal begrip voor het zoeken naar de ware aard der dingen. Het maakt dus niet uit of je aanhanger bent van de één of de ander ze gebruiken het alle drie als houding die mensen zouden moeten hebben. De drie filosofen vormen de basis van onze maatschappelijke oriëntatie. Zij voeden de humanistische stromingen in de samenleving.
Het begrip waarheid speelt in de politiek en in de rechtspraak een belangrijke rol. De media tracht voortdurend de waarheid te achterhalen. Dat is te herkennen in rapportages zoals over de voorzitter van het college van bestuur van de Amarantis Onderwijsgroep. Hij vertrok met een premie van € 250.000,- naar een andere onderwijsinstelling en werd daar voorzitter van het college van bestuur. Jawel. Ook bij rapportages over een bestuurslid van een bank in Amerika dat na een miljarden verlies werd beloond met een bonus gelijk aan zijn salaris, dat al 23 miljoen dollar per jaar bedroeg. Er hoeft geen uitvoerige lijst gemaakt te worden van voorbeelden, maar hier blijkt al voldoende dat er hier sprake is van een onthullende rol in het vinden van de waarheid.
De waarheid is een zoektocht naar het onderscheid van het ware en het onware, het rechtvaardige en het onrechtvaardige. Het is de basis voor het leiden van een goed leven. De hierboven beschreven voorbeelden geven de onrechtvaardigheid weer van een bovenmatig streven naar zelfverrijking. Maar wat weet je aan deze gerapporteerde feiten? Niet anders dan dat er iets is mis gegaan. De genoemde filosofen waren ook op zoek naar een waarheid. Zij noemden dat een universele waarheid. De vraag is, of die universele waarheid ooit gevonden zal worden maar de zoektocht er naar is van groter belang. Die zoektocht is een leermiddel bij het nemen van besluiten.
En in de media wordt het hierboven beschreven gedrag openlijk aan de kaak gesteld en afgekeurd. Dat moet, om aan de geven waar de grenzen liggen en wat we ervan geleerd hebben. Want de grenzen van wat normaal is worden voortdurend op de proef gesteld en uitgeprobeerd. De waarheid moet dus boven tafel komen. Dat geldt voor allerlei gevolgen voor besluiten van de overheid in de maatschappij, als voor ondernemingen. Het gaat dan vooral om de zoektocht naar de waarheid, maar in een aantal gevallen zal de waarheid niet boven tafel komen. Of is de waarheid zo complex dat die niet te begrijpen is. Even apart noem ik nog de zogenaamde deskundigen die over alles vooral in de media denken de waarheid te kunnen voorspellen. Niets is minder waar. De waarheidsvinding gebeurt dan ook altijd achteraf.
Ook in de onderneming is de zoektocht naar de waarheid een cruciale factor. De or speelt hier een grote rol. Alleen al vanwege het feit dat de or specifieke bevoegdheden heeft die hiervoor bruikbaar zijn zoals het informatierecht en het recht op overleg, waarbij de or alle zaken aan de orde kan stellen die de or wenselijk acht. De or kan ook deskundigen inschakelen waarvan de ondernemer de kosten moet betalen. Maar daarvoor moet de or wel doorzettingsvermogen tonen. En dat is de moeite waard.
Het aantonen van misstanden is voor de hele onderneming een groot leermoment. Als de waarheid op tafel ligt waaruit blijkt dat er verwijtbaar gehandeld is, of dat er zaken gepasseerd zijn die het daglicht niet kunnen verdragen dan is er geen weg meer terug. Dan kan het niet anders dan dat er ingegrepen wordt, omdat niemand het verwijt wil krijgen er wel van geweten te hebben maar niet te hebben ingegrepen. Daarmee maakt men zich medeverantwoordelijk voor de misstanden en geen bestuurder zal dat laten gebeuren.
Cor P. Berkel
Redacteur OR-Online
