Achterhalen van de oorzaak van een tekortschietende solvabiliteit

Een tekortschietende solvabiliteit is het resultaat van een afname van het eigen vermogen, of van een toename van het eigen vermogen die minder snel verloopt dan de stijging van het vreemde vermogen.

Dit kan worden veroorzaakt door diverse factoren:

  1. Een belangrijke oorzaak voor verslechtering van de solvabiliteit is vaak dat het bedrijf (al enige jaren) verlies maakt. Verliezen verslechteren de solvabiliteit, behalve als de aandeelhouders deze verliezen opvangen door meer (risico-dragend) aandelenkapitaal in de onderneming te steken.
  2. Ook bij een goed draaiende en snel groeiende onderneming kan de solvabiliteit verslechteren. Expanderende bedrijven financieren investeringen en overnames namelijk vaak met vreemd vermogen. Indien de omzetverwachting er goed uitziet, zijn banken vaak bereid nieuwe leningen te verstrekken voor overnames of investeringen, ook al verslechtert daarmee de solvabiliteit. De banken redeneren dan dat de geplande overnames of investeringen zullen leiden tot een groei van de omzet en van de winst. Door winstreservering kan dan het eigen vermogen weer aangroeien, en zal de solvabiliteit zich na enige tijd herstellen.
  3. De solvabiliteit kan sterk worden beïnvloed door ingrepen in de activa. De totale som van alle activa, het balanstotaal, kan namelijk worden verkleind of vergroot. Verkleining van het balanstotaal, ofwel balansverkorting, gebeurt meestal door het omzetten van vastliggende activa in geld en andere liquide middelen. Met deze liquide middelen kunnen schulden worden afgelost. De hoeveelheid vreemd vermogen neemt dan dus af, waardoor de solvabiliteit verbetert. Anders gezegd: er verdwijnen zowel activa (geld) als passiva (schulden) uit de onderneming. Het balanstotaal neemt af, vandaar de term balansverkorting

Balansverkorting is mogelijk op de volgende manieren:

  • Verkoop van vaste activa, zoals bedrijfsgebouwen of bedrijfsmiddelen. Omdat het bedrijf zonder gebouwen of machines niet kan draaien, worden deze vaste activa vervolgens weer gehuurd of geleased. De huur- of leasekosten komen dan uiteraard wel terecht op de winst- en verliesrekening, maar de totale hoeveelheid activa is verminderd. Daardoor verbetert de solvabiliteit. Of anders gezegd: er is minder eigen vermogen nodig om de solvabiliteit op hetzelfde niveau te houden. Het eigen vermogen kan dus besteed worden aan investeringen en overnames, in plaats van aan hopen steen of stukken staal. Om deze reden zie je vaak bedrijven (de KLM bijvoorbeeld) hun eigen hoofdkantoor verkopen aan een vastgoedbeheerder, om het vervolgens van deze vastgoedbeheerder te huren.
  • Verkoop van bedrijfsdiensten (beveiliging, catering, onderhoud, schoonmaak, et cetera) aan bedrijven die in deze diensten gespecialiseerd zijn. Deze bedrijven worden vervolgens ingehuurd om de betreffende dienst te leveren. Dit noemt men uitbesteding.
  • Verkoop van dochterondernemingen.
  • Verkleining van de voorraden, wat ook kan door uitbesteding van de voorraden.
  • Terugbrengen van de vorderingen op debiteuren.
  • Uitstellen van de betalingen aan crediteuren.
  • De onderneming kan ook zijn activa herwaarderen. Dit gebeurt bijvoorbeeld geregeld met de oliereserves van oliemaatschappijen, die door (te verwachten) veranderingen in de olieprijs meer of minder waard worden. Een andere vorm van herwaardering is het afwaarderen van de (incourante) voorraden van een boekhandel. Op de korte termijn zorgt een afwaardering van de activa voor balansverkorting. De behoefte aan vreemd vermogen neemt daardoor af, zodat de solvabiliteit verbetert. Of door afwaardering van activa de solvabiliteit ook over een langere periode verbetert, is echter maar de vraag. Afwaardering van activa leidt immers tot een kostenpost (een buitengewone last) in de winst- en verliesrekening, en dus tot minder winst of zelfs verlies. Gevolg daarvan is dat de winstreserve, en dus ook het eigen vermogen, minder groeien of zelfs dalen. De afwaardering van activa heeft dus niet alleen een stijgende invloed op de solvabiliteit (door verkleining van de waarde van de activa), maar na enige tijd ook een dalende invloed door een verminderde groei, of zelfs een daling, van het eigen vermogen. Het omgekeerde geldt uiteraard voor opwaardering van de activa.